14 marca w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku odbyła się konferencja poświęcona muzealnictwu oraz historii fortyfikacji XX wieku. Już po liście prelegentów było widać, że zapowiada się wydarzenie na wysokim poziomie -i rzeczywiście tak było. Mówiono o badaniach, konserwacji i popularyzacji wiedzy o fortyfikacjach, ze szczególnym uwzględnieniem polskich realizacji z XX wieku.
Gości przywitał dyrektor muzeum, prof. Wnuk. Przy okazji zdradził, że z tematyką umocnień miał styczność już od młodych lat, czym wyraźnie zaskoczył część słuchaczy.
Pierwszy panel otworzył dr hab. Grzegorz Bukal wykładem Pola bitew jako zabytkowe miejsca w świetle współczesnej teorii konserwatorskiej. Uporządkował w nim kwestie związane z klasyfikacją pól bitewnych i pokazał, z jakimi pułapkami wiąże się to zagadnienie.
Następnie głos zabrał dr Tomasz Wesołowski, od lat kojarzony z badaniami nad polskimi fortyfikacjami. Jego wystąpienie pokazało, że o polskiej szkole fortyfikacyjnej okresu międzywojennego nie da się mówić jako o jednolitym zjawisku. Wiele wskazuje na to, że warto mówić raczej o kilku „subszkołach”, kształtowanych przez kryzysy i problemy organizacyjne tamtego czasu. Ważnym wątkiem była też rola człowieka -elementu umocnień wciąż zbyt często pomijanego.
Tomasz Błyskosz w wystąpieniu Pole bitwy jako przedmiot ochrony konserwatorskiej – przykład Westerplatte skupił się na problemach związanych z ochroną i prezentacją fortyfikacji. Pokazał też, jak łatwo w takich działaniach wpaść w interpretacyjne i ekspozycyjne pułapki.
Piotr Leonowicz mówił z kolei o tym, co w muzealnictwie fortyfikacyjnym działa dobrze, a co wyraźnie zawodzi. Nie zabrakło konkretnych przykładów i trafnych uwag, znanych już czytelnikom Fortyfikacji Walczącej. Pierwszy panel zakończyła długa, ale bardzo ciekawa dyskusja.
Po przerwie rozpoczął się panel drugi. W jego trakcie można było też obejrzeć dioramy, makiety umocnień Westerplatte oraz wizualizacje przygotowane z użyciem technologii VR.
Tę część otworzył Andrzej Ditrich, który zwrócił uwagę na ciekawe, a nie zawsze szerzej znane źródła historyczne dotyczące budownictwa na Westerplatte.
Potem Łukasz Drzensla opowiedział o strzelnicach ciężkich karabinów maszynowych na popularnym „WST”, pokazując je na tle innych obiektów polskiej fortyfikacji międzywojennej. Dzięki temu temat został osadzony w znacznie szerszym kontekście.
Dr Arkadiusz Woźniakowski, autor znakomitych map dokumentujących umocnienia w całej Polsce, opowiedział o swojej pracy i warsztacie. Pokazał, jak wygląda od kulis inwentaryzowanie i opracowywanie takiego materiału.
Temat dokumentacji Westerplatte kontynuował Szymon Kowalski. Mówił o skanowaniu 3D i o tym, jak nowoczesne technologie mogą pomagać zarówno w popularyzacji wiedzy, jak i w dokumentowaniu stanu zachowania pozostałości dawnych umocnień Składnicy.
Na zakończenie wystąpił Piotr Piwowarczyk, kierujący Fortem Gerharda w Świnoujściu. Pokazał, że zabytkowe umocnienia można chronić nie tylko przez konserwację, ale także przez mądre użytkowanie. Mówił również o zagrożeniach i trudnościach, z jakimi wiąże się prowadzenie takich obiektów na co dzień. Także po tym panelu nie zabrakło pytań i dyskusji.
Podczas konferencji uczczono minutą ciszy niedawno zmarłego Jerzego Sadowskiego -autorytet w dziedzinie fortyfikacji, wieloletniego redaktora Odkrywcy i Infortu, autora wielu tekstów o polskich i niemieckich umocnieniach XX wieku.
Cała konferencja stała na bardzo wysokim poziomie. Była też świetną okazją do spotkania badaczy z różnych części Polski i wymiany doświadczeń. Oby takich wydarzeń było więcej.
Galeria zdjęć
