Polemika z tekstem „Czy Polska jest gotowa na liberalizację poszukiwań z wykrywaczami metali?” dr Radosława Biela, red. nacz. „Archeologii Żywej”

przez

Tekst dr. Radosława Biela, redaktora naczelnego „Archeologii Żywej”, zatytułowany „Czy Polska jest gotowa na liberalizację poszukiwań z wykrywaczami metali?”, uważam za bardzo ważny głos w dyskusji o nowelizacji prawa dotyczącego poszukiwań. Nie dlatego, że zgadzam się z każdym jego wnioskiem. Przeciwnie, w kilku miejscach będę z nim polemizował. Nie dlatego również, że jest to głos ze środowiska archeologicznego, który realnie próbuje wyjść poza własny krąg. To wciąż byłoby za mało, by pochylić się nad tekstem aż tak uważnie.

Odkrywca 5-6 (313) maj-czerwiec 2026

przez

W tym numerze schodzimy głęboko – czasem dosłownie. Wracamy do studni Zamku Grodziec, gdzie kolejne metry zasypu odsłaniają przedmioty z kilku epok: od elementów uzbrojenia, przez kafle, lampy, porcelanę i biżuterię, po drobny nóż stołowy, który pozwolił dopisać fragment do dziejów przedwojennej turystyki na zamku. Studnia, jak się okazuje, bywa archiwum.

Kopie zamiast zaginionych arcydzieł – wywiad z Katarzyną Sielicką (Zamek Książ)

przez

Przez ponad osiemdziesiąt lat Sala Maksymiliana w Zamku Książ pozostawała niepełna – brakowało w niej monumentalnych płócien Felixa Antona Schefflera, które zaginęły podczas II wojny światowej. Dziś jednak ta luka została wypełniona przez wiernie odtworzone kopie, zawieszone w 2025 roku dokładnie tam, gdzie niegdyś wisiały oryginały. Jak doszło do tego, że bezcenne barokowe obrazy zniknęły i dlaczego dopiero teraz zdecydowano się na ich rekonstrukcję? O tym rozmawiamy z Katarzyną Sielicką, kierowniczką Działu Muzealno-Edukacyjnego Zamku Książ w Wałbrzychu, która nadzorowała proces odtworzenia utraconych dzieł. Wywiad przeprowadził red. nacz. „Odkrywcy” Andrzej Daczkowski

Czy można handlować pamiątkami z obozów koncentracyjnych i innych obozów?

przez

Decyzja Domu Aukcyjnego Felzmann o wycofaniu z licytacji pamiątek pochodzących z obozów zagłady ponownie uruchomiła dyskusję o granicach handlu przedmiotami naznaczonymi tragedią milionów istnień. Sprawa, która początkowo wydawała się jedynie kolejną aukcją militariów z okresu II wojny światowej, szybko przerodziła się w debatę o etyce, pamięci i odpowiedzialności instytucji zajmujących się obrotem zabytkami historycznymi. W tle toczy się spór o to, czy artefakty obozowe mogą funkcjonować jako przedmioty kolekcjonerskie, czy powinny pozostać wyłącznie w przestrzeni muzealnej, będąc świadectwem jednego z najciemniejszych rozdziałów XX wieku. Decyzja Felzmanna, poprzedzona presją opinii publicznej i środowisk naukowych, otwiera ważną dyskusję o granicach komercjalizacji historii oraz o tym, gdzie kończy się rynek, a zaczyna moralny obowiązek wobec ofiar i ich pamięci. Wywiad przeprowadził red. nacz. „Odkrywcy” Andrzej Daczkowski

JAKIE WYBIERAĆ MAPY I JAK PISAĆ O ZBRODNIACH NIEMIECKICH, BY NIE PRZYPISYWANO ICH… POLAKOM?

przez

Wskazanie miejsca geograficznego, w którym doszło do masowej przemocy historycznej, znacząco wpływa na to, komu przypisujemy za nią odpowiedzialność – wynika z badań przeprowadzonych przez dr hab. Lucasa B. Mazura z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

DLACZEGO SZUKAJĄ WUJA MIKOŁAJA KOPERNIKA W KRYPCIE KATEDRY WE FROMBORKU?

przez

Głównym celem projektu i podjętych badań jest próba odnalezienia we fromborskiej katedrze szczątków biskupa Łukasza Watzenrodego (wuja Mikołaja Kopernika) oraz innych biskupów z XVI wieku. W tym zakresie na obecnym etapie badań nie ma jeszcze rozstrzygających informacji, ponieważ analizowane miejsce stanowi kolejny etap prac terenowych.

XXI KONFERENCJA MAGAZYNU „ODKRYWCA” – SREBRNA GÓRA 15-17 MAJA 2026

przez

Po dwudziestu edycjach poświęconych konkretnym miejscom rozpoczynamy nowy etap skupiony na wybranych zagadnieniach historycznych – od legend i relacji, po wyniki badań i ich interpretację. Celem konferencji jest prezentacja aktualnego stanu wiedzy oraz wyników badań archeologicznych, eksploracyjnych i historycznych, prowadzonych zarówno przez zawodowych badaczy, jak i doświadczonych pasjonatów.

Konferencja „Muzealnictwo XXI w. a fortyfikacje. Ochrona – ekspozycja – upowszechnianie”.

przez

14 marca w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku odbyła się konferencja poświęcona muzealnictwu oraz historii fortyfikacji XX wieku. Już po liście prelegentów było widać, że zapowiada się wydarzenie na wysokim poziomie -i rzeczywiście tak było. Mówiono o badaniach, konserwacji i popularyzacji wiedzy o fortyfikacjach, ze szczególnym uwzględnieniem polskich realizacji z XX wieku.

Czy społeczni opiekunowie zabytków staną się „systemem wczesnego ostrzegania”?

przez

Rozmawiamy z twórczynią Karty Etyki Społecznego Opiekuna Zabytków. Co ona nam da? Jaki jest kluczowy pomysł? Co z trudnymi etycznie przypadkami? Czy będzie taka karta dla całej Polski? Wywiad przeprowadził red. nacz. „Odkrywcy” Andrzej Daczkowski

Grodziec – od wulkanu po romantyczną rezydencję

przez

Na szczycie Grodźca wznosił się dawny gród, a pod nim skrywają się ruiny folwarku, aleje lipowe i zapomniane kopalnie. Każdy kamień i drzewo kryje legendy, a studnia bez dna przypomina, że historia tego miejsca wciąż zachwyca i intryguje.

Odkrywca 3-4 (313) marzec-kwiecień 2026

przez

W tym wydaniu „Odkrywcy” szczególnie mocno wybrzmiewa rola „detalu”, który potrafi zmienić wszystko: numer fabryczny na fragmencie silnika pozwalający zidentyfikować wrak i doprowadzić historię do rodzinnego domknięcia; ślad w dokumentach fortyfikacyjnych, który porządkuje wiedzę o obiektach i ich przeznaczeniu; element wyposażenia, znak odbioru czy pozornie marginalna cecha przedmiotu, decydująca o jego interpretacji. Autorzy pokazują, że odkrycie nie zaczyna się w chwili znalezienia, lecz dopiero wtedy, gdy znalezisko zostaje opisane, osadzone w kontekście i skonfrontowane ze źródłami. To bardzo ważne, szczególnie dlatego, że w pośpiechu medialnym coraz częściej rzekomi odkrywcy ogłaszają się prawdziwymi odkrywcami, zanim jeszcze dotkną i zobaczą odkryty rzekomo przez nich przedmiot. Urasta to do rozmiarów epidemii, pracujmy zatem wspólnie nad skuteczną szczepionką.

Najstarszy polski opłatek w Szwecji? Datowany sprzed potopu szwedzkiego

przez

O najstarszym zachowanym opłatku znalezionym w książce polskiego szlachcica Władysława Konstantego Wituskiego (1605-1655) oraz jego bibliotece zagrabionej przez Szwedów w XVII wieku opowiada w rozmowie z PAP dr Joanna Zatorska-Rosen, badaczka z Uniwersytetu Sztokholmskiego.

css.php