W tym numerze schodzimy głęboko – czasem dosłownie. Wracamy do studni Zamku Grodziec, gdzie kolejne metry zasypu odsłaniają przedmioty z kilku epok: od elementów uzbrojenia, przez kafle, lampy, porcelanę i biżuterię, po drobny nóż stołowy, który pozwolił dopisać fragment do dziejów przedwojennej turystyki na zamku. Studnia, jak się okazuje, bywa archiwum.
W tym wydaniu „Odkrywcy” szczególnie mocno wybrzmiewa rola „detalu”, który potrafi zmienić wszystko: numer fabryczny na fragmencie silnika pozwalający zidentyfikować wrak i doprowadzić historię do rodzinnego domknięcia; ślad w dokumentach fortyfikacyjnych, który porządkuje wiedzę o obiektach i ich przeznaczeniu; element wyposażenia, znak odbioru czy pozornie marginalna cecha przedmiotu, decydująca o jego interpretacji. Autorzy pokazują, że odkrycie nie zaczyna się w chwili znalezienia, lecz dopiero wtedy, gdy znalezisko zostaje opisane, osadzone w kontekście i skonfrontowane ze źródłami. To bardzo ważne, szczególnie dlatego, że w pośpiechu medialnym coraz częściej rzekomi odkrywcy ogłaszają się prawdziwymi odkrywcami, zanim jeszcze dotkną i zobaczą odkryty rzekomo przez nich przedmiot. Urasta to do rozmiarów epidemii, pracujmy zatem wspólnie nad skuteczną szczepionką.
W tym numerze wracamy także do jednego z najmniej znanych rozdziałów końca II wojny światowej. W artykule Łukasza Orlickiego odsłaniamy kulisy działalności tajnych magazynów abwehry – zakopanych depozytów broni, materiałów wybuchowych i środków sabotażowych, które po 1945 roku funkcjonowały w zbiorowej wyobraźni jako „skrzynie Werwolfu”. To czas upadku imperium, które resztkami sił liczy na odwrócenie swego losu. Ile z tych skrzyń do dziś spoczywa w ziemi, kto i z jakim planem je ukrywał oraz jaką rolę miały odegrać w powojennej Europie – to historia, w której archiwa wywiadu spotykają się z realnym, wciąż nieodkrytym dziedzictwem wojny.
W tytule tego wstępniaka zapowiadam to, co najbardziej skarbowe w tym numerze „Odkrywcy”. A skarby te znajdowały się albo – co jest najbardziej intrygujące – wciąż znajdują się w ziemi…
W tym numerze piszemy o fenomenalnym odkryciu zdjęć i kroniki z czasów lat 40. XX wieku z Dusznik-Zdroju, które właśnie przestawały być niemieckim Bad Reinerz. To trzeba było wydrukować i zachować w pamięci. Z tego kręgu rzekomo „nie naszych spraw” mamy dla Was historię szpitala psychiatrycznego w Kortowie.
O ostatnim epizodzie w dziejach „100-letniej” Rzeszy krąży wiele ekscytujących opowieści wraz z kanonicznym mitem majowej wycieczki samego Hitlera do dalekiej Argentyny. Co tak naprawdę działo się w bombardowanym Berlinie i Führerbunker? Kto zdążył się spakować i znaleźć lotniczy transport? Mamy dla Was ucztę przyrządzoną z samych faktów, co nie wyklucza westernowości i dramaturgii tamtych wydarzeń.
Niezmiennie mamy szczęście do odkryć i historii skarbowych! W poprzednim numerze jako jedyni w Polsce kompletnie opisaliśmy odkrycie insygniów królewskich w Wilnie. Natomiast w tym numerze kolejne „insygnia” – bo sztandar dla jednostki wojskowej jest niczym korona. Co więcej, ponownie „Odkrywca” jako jedyny w Polsce opisuje nie tylko samo spektakularne odkrycie, ale również kontekst historyczny oraz maraton wszystkich odkryć związanych ze sztandarem 68. Pułku Piechoty. W tej wielowątkowej i barwnej historii mamy prawdziwych bohaterów, w tym tych, którzy oddali dla ojczyzny życie. Te wydarzenia należało dokładnie opisać i następnie je wydrukować.
O takiej skarbowej sytuacji jeszcze nie pisaliśmy. Na takim dziennikarskim śledztwie dotąd nie byliśmy. A tej sytuacji z Wilna, gdzie odkryto insygnia królewskie, należy przyglądać się jak sytuacji wielce pouczającej. Gdyby któryś z poszukiwaczy wpadł w zwątpienie, że z wielkich skarbów chowanych podczas drugiej wojny światowej już nic nie wyjdzie, należałoby takiemu „pacjentowi” pokazywać właśnie insygnia królewskie z Wilna.
Magazyn „Odkrywca” wraca na poważnie do tego intrygującego tematu. Postaramy się go usystematyzować, określić na nowo dzisiejszy stan wiedzy, a funkcjonującym w ramach tego tematu pojęciom nadać czytelne definicje. Archiwa mówią coraz więcej, zobaczymy też ponownie, co na te nowości powie teren. W tym numerze mamy dla Was ponad dwadzieścia stron związanych z podziemnymi obiektami III Rzeszy.
Maskowanie, ukrywanie i tajne eksploracje, a także oszukiwanie i mitologizowanie – to dominuje w listopadowo-grudniowym „Odkrywcy”. Wchodzimy do GW „Ludendorff”, wydobywamy z Zatoki Gdańskiej podstawę kompasu, rozmawiamy ze znanym poszukiwaczem Arturem „Saperem” Troncikiem.
