Nasz Górnośląski Piknik Poszukiwaczy w Chudowie rozpoczął się już w sobotę w Katowicach. O godzinie 8.00, po odprawie, rozpoczęliśmy poszukiwania, w których udział wzięły stowarzyszenia prezentujące swoje zbiory podczas niedzielnego pikniku na chudowskich błoniach. Była to z naszej strony swego rodzaju nagroda za chęć udziału w naszym wydarzeniu.
Tekst dr. Radosława Biela, redaktora naczelnego „Archeologii Żywej”, zatytułowany „Czy Polska jest gotowa na liberalizację poszukiwań z wykrywaczami metali?”, uważam za bardzo ważny głos w dyskusji o nowelizacji prawa dotyczącego poszukiwań. Nie dlatego, że zgadzam się z każdym jego wnioskiem. Przeciwnie, w kilku miejscach będę z nim polemizował. Nie dlatego również, że jest to głos ze środowiska archeologicznego, który realnie próbuje wyjść poza własny krąg. To wciąż byłoby za mało, by pochylić się nad tekstem aż tak uważnie.
W tym numerze schodzimy głęboko – czasem dosłownie. Wracamy do studni Zamku Grodziec, gdzie kolejne metry zasypu odsłaniają przedmioty z kilku epok: od elementów uzbrojenia, przez kafle, lampy, porcelanę i biżuterię, po drobny nóż stołowy, który pozwolił dopisać fragment do dziejów przedwojennej turystyki na zamku. Studnia, jak się okazuje, bywa archiwum.
Głównym celem projektu i podjętych badań jest próba odnalezienia we fromborskiej katedrze szczątków biskupa Łukasza Watzenrodego (wuja Mikołaja Kopernika) oraz innych biskupów z XVI wieku. W tym zakresie na obecnym etapie badań nie ma jeszcze rozstrzygających informacji, ponieważ analizowane miejsce stanowi kolejny etap prac terenowych.
Po dwudziestu edycjach poświęconych konkretnym miejscom rozpoczynamy nowy etap skupiony na wybranych zagadnieniach historycznych – od legend i relacji, po wyniki badań i ich interpretację. Celem konferencji jest prezentacja aktualnego stanu wiedzy oraz wyników badań archeologicznych, eksploracyjnych i historycznych, prowadzonych zarówno przez zawodowych badaczy, jak i doświadczonych pasjonatów.
Rozmawiamy z twórczynią Karty Etyki Społecznego Opiekuna Zabytków. Co ona nam da? Jaki jest kluczowy pomysł? Co z trudnymi etycznie przypadkami? Czy będzie taka karta dla całej Polski? Wywiad przeprowadził red. nacz. „Odkrywcy” Andrzej Daczkowski
W tym wydaniu „Odkrywcy” szczególnie mocno wybrzmiewa rola „detalu”, który potrafi zmienić wszystko: numer fabryczny na fragmencie silnika pozwalający zidentyfikować wrak i doprowadzić historię do rodzinnego domknięcia; ślad w dokumentach fortyfikacyjnych, który porządkuje wiedzę o obiektach i ich przeznaczeniu; element wyposażenia, znak odbioru czy pozornie marginalna cecha przedmiotu, decydująca o jego interpretacji. Autorzy pokazują, że odkrycie nie zaczyna się w chwili znalezienia, lecz dopiero wtedy, gdy znalezisko zostaje opisane, osadzone w kontekście i skonfrontowane ze źródłami. To bardzo ważne, szczególnie dlatego, że w pośpiechu medialnym coraz częściej rzekomi odkrywcy ogłaszają się prawdziwymi odkrywcami, zanim jeszcze dotkną i zobaczą odkryty rzekomo przez nich przedmiot. Urasta to do rozmiarów epidemii, pracujmy zatem wspólnie nad skuteczną szczepionką.
Odszedł Jerzy Sadowski – wybitny badacz fortyfikacji. Przez 20 lat tworzył forteczny dział magazynu „Odkrywca”, w którym opublikowaliśmy kilkaset artykułów kilkudziesięciu autorów. To w „Odkrywcy” stworzył najdłuższy cykl artykułów fortyfikacyjnych w polskiej prasie. Olbrzymie dzieło Jurka.
W tym numerze wracamy także do jednego z najmniej znanych rozdziałów końca II wojny światowej. W artykule Łukasza Orlickiego odsłaniamy kulisy działalności tajnych magazynów abwehry – zakopanych depozytów broni, materiałów wybuchowych i środków sabotażowych, które po 1945 roku funkcjonowały w zbiorowej wyobraźni jako „skrzynie Werwolfu”. To czas upadku imperium, które resztkami sił liczy na odwrócenie swego losu. Ile z tych skrzyń do dziś spoczywa w ziemi, kto i z jakim planem je ukrywał oraz jaką rolę miały odegrać w powojennej Europie – to historia, w której archiwa wywiadu spotykają się z realnym, wciąż nieodkrytym dziedzictwem wojny.
Przez ponad osiemdziesiąt lat Sala Maksymiliana w Zamku Książ pozostawała niepełna – brakowało w niej monumentalnych płócien Felixa Antona Schefflera, które zaginęły podczas II wojny światowej. Dziś jednak ta luka została wypełniona przez wiernie odtworzone kopie, zawieszone w 2025 roku dokładnie tam, gdzie niegdyś wisiały oryginały. Jak doszło do tego, że bezcenne barokowe obrazy zniknęły i dlaczego dopiero teraz zdecydowano się na ich rekonstrukcję? O tym rozmawiamy z Katarzyną Sielicką, kierowniczką Działu Muzealno-Edukacyjnego Zamku Książ w Wałbrzychu, która nadzorowała proces odtworzenia utraconych dzieł. Wywiad przeprowadził red. nacz. „Odkrywcy” Andrzej Daczkowski
