Drodzy czytelnicy „Odkrywcy”!
Słowo wstępne redaktora naczelnego Andrzeja Daczkowskiego
Biżuteria w naszych rękach i na okładce!
W tym numerze schodzimy głęboko – czasem dosłownie. Wracamy do studni Zamku Grodziec, gdzie kolejne metry zasypu odsłaniają przedmioty z kilku epok: od elementów uzbrojenia, przez kafle, lampy, porcelanę i biżuterię, po drobny nóż stołowy, który pozwolił dopisać fragment do dziejów przedwojennej turystyki na zamku. Studnia, jak się okazuje, bywa archiwum.
Ten numer pokazuje też, jak łatwo przeoczyć istotny element historii. Łódź saperska z 1939 roku przez dekady była częścią… dachu budynku gospodarczego pod Otwockiem. Dzięki uporowi pasjonatów i odpowiedzialnej decyzji właścicielki dziś może stać się świadectwem Września 1939 roku, czyli jedną z najważniejszych dat naszej współczesnej historii.
Wędrujemy także na pola pod Lwówkiem Śląskim, gdzie ziemia wciąż oddaje ślady kampanii 1813 roku. Guziki, kule armatnie, fragmenty wyposażenia i monety pozwalają czytać pole bitwy niczym mapę, której przez ponad dwa stulecia nikt do końca nie złożył. To właśnie takie odkrycia przypominają, że wielka historia nie kończy się w książkach.
Nie zabraknie również tematów skarbowych, ale jak zwykle próbujemy oddzielać opowieść od dowodu. Piechowice, Książ Wielki, tajne transporty, depozyty III Rzeszy, polskie insygnia koronacyjne, a nawet gdyński incydent z 1959 roku – wszystkie te historie mają w sobie ogromną siłę przyciągania. Naszym zadaniem nie jest jednak powtarzać legendy, lecz sprawdzać, co naprawdę da się z nich wydobyć. To zadanie bardzo ważne, bo coraz bardziej odczuwamy presję sensacyjnych, ale skrajnie niemądrych historii z mentalnymi wejściami do tunelu na 61. km, szukaniem ton złota w pałacu w Minkowskim przez… „następcę III Rzeszy”, żeby wymienić te najbardziej medialne i nieszczęsne przedsięwzięcia.
Ten numer „Odkrywcy” jest więc opowieścią o rzeczach ukrytych, zapomnianych albo źle rozpoznanych. O studni, która staje się archiwum. O łodzi, która była dachem. O polu bitwy, które nadal mówi. I o skarbach, które najpierw trzeba odróżnić od pięknych, lecz pustych narracji.
Na koniec – zapraszam na konferencję „Odkrywcy” 15-17 maja 2026 roku w Twierdzy Srebrna Góra.
Jak zawsze nasz numer można znaleźć w każdym salonie Empik, Inmedio, Garmond, Relay, Ruch. Numery można również zdobyć w postaci e-wydania w serwisie e-Kiosk.pl.
Odkrywca 5-6/2026 – spis treści
Wydanie drukowane w sprzedaży: od 5 maja 2026 roku.
E-wydanie dostępne w sprzedaży: od 7 maja 2026 roku.
- ODKRYCIA I POSZUKIWANIA
- Skarby Zamku Grodziec / ŁUKASZ ORLICKI
- Łódź z 1939 roku ukryta… nad głowami mieszkańców. Niezwykłe odkrycie pod Otwockiem / ANNA MAJER
- Wojna, która wciąż żyje w ziemi: śląskie ślady Wielkiej Armii / ROBERT SWERCZYK, PIOTR BANACH
- Skarb w Piechowicach / KRZYSZTOF „CZARNY” KRZYŻANOWSKI
- Książ Wielki: między legendą o kwaterze Hitlera a siecią łączności / JERZY DELEKTA
- Pociągi pełne tajemnic: skarby, depozyty i gra o władzę / JERZY DELEKTA
- Polskie insygnia koronacyjne: czy były ukrywane we Włodzimierzu Wołyńskim? / MAREK MADEJ
- UFO w porcie Gdyni. Tajemnica z 1959 roku, która nie daje spokoju / JACEK W. BRZOZOWSKI
- WYWIAD
- „Antyk w akcji” i niezwykła historia eksperta od przeszłości / ANNA MAJER
- SREBRNA GÓRA KONFERENCJA „ODKRYWCY”
- Kolej w Srebrnej Górze: czy Niemcy chcieli wybudować tunele pod sowiogórskimi przełęczami? / TOMASZ RZECZYCKI
- Wypadki w podziemiach Twierdzy Srebrna Góra / TOMASZ RZECZYCKI
- FORTYFIKACJE
- Łotewskie fortyfikacje nad Zatoką Ryską: schron nr 8 / JACEK JAROSZ
- MUNDURY
- Plakat radiotelegrafisty
- KSIĘGARNIA ODKRYWCY
- Nowości MAJ/CZERWIEC
PRENUMERUJ i KORZYSTAJ!
Jeśli jeszcze nie prenumerujesz „Odkrywcy: – zrób to teraz! Gwarantujemy:
– stałą cenę przez cały okres prenumeraty
– szybką dostawę pod wskazany adres – możesz komuś zrobić miły prezent
Słuchaj podkastów „Odkrywcy”
Mamy dla Ciebie kilkadziesiąt podkastów i filmów na naszym kanale Yotube. Ich liczba stale się zwiększa. Zasubskrybuj nasz kanał i oglądaj!
Odkrywca 5-6/2026 – wybrane artykuły
Studnia Zamku Grodziec. Nowe znaleziska w 2026 roku / ŁUKASZ ORLICKI
Artykuł Łukasza Orlickiego opisuje kolejny etap badań prowadzonych w studni na terenie Zamku Grodziec. Od marca 2026 roku zespół badawczy kontynuuje eksplorację zasypu, który kryje liczne artefakty pochodzące z zamkowych komnat. Do połowy kwietnia prace doprowadziły badaczy na głębokość około 15 metrów. Studnia wykuta w bazalcie, wyposażona w nisze oraz drabinę prawdopodobnie z lat 20. XX wieku, okazuje się miejscem wyjątkowo bogatym w zabytki.
Łódź z 1939 roku ukryta nad głowami mieszkańców. Niezwykłe znalezisko pod Otwockiem / ANNA MAJER
Anna Majer opisuje historię stalowej łodzi saperskiej z 1939 roku, która przez dziesięciolecia pozostawała częścią budynku gospodarczego pod Otwockiem. Poszukiwania rozpoczęły się od niepewnej informacji przekazanej Robertowi Kelerowi. Trop początkowo prowadził w okolice starorzecza Świdra, ale nie przyniósł efektów. Dopiero późniejsza wiadomość od pasjonata historii wskazała właściwe miejsce.
Wojna, która wciąż żyje w ziemi. Śląskie ślady Wielkiej Armii / ROBERT SWERCZYK, PIOTR BANACH
Robert Swerczyk i Piotr Banach prowadzą czytelnika na pola pod Lwówkiem Śląskim, gdzie członkowie Stowarzyszenia Historycznego „1813” rekonstruują materialne ślady kampanii śląskiej 1813 roku. Punktem odniesienia są działania Napoleona Bonapartego, Wielkiej Armii, Armii Bobru oraz rosyjsko-pruskiej Armii Śląska w rejonie Kaczawy i Bobru.
Skarb w Piechowicach / KRZYSZTOF „CZARNY” KRZYŻANOWSKI
Krzysztof „Czarny” Krzyżanowski przedstawia dolnośląską historię z pogranicza archiwalnego śledztwa, powojennych relacji i legend o ukrytej biżuterii. Punktem wyjścia jest rok 1977, autobus „Orbisu”, grupa turystów z RFN oraz wzruszona Niemka wspominająca Petersdorf, czyli dzisiejsze Piechowice. Według jej relacji rodzice mieli zakopać tam rodzinną biżuterię po ucieczce z oblężonego Wrocławia.
Książ Wielki. Między legendą o kwaterze Hitlera a siecią łączności / JERZY DELEKTA
Jerzy Delekta analizuje jedną z bardziej intrygujących hipotez dotyczących niemieckich inwestycji z okresu II wojny światowej: możliwość istnienia w Książu Wielkim obiektu łączności lub instalacji błędnie interpretowanej jako kwatera Hitlera. Punktem wyjścia jest książka Hansa Waltera Wicherta „Wykaz kryptonimów niemieckich obiektów podziemnych, bunkrów dla okrętów podwodnych, zakładów naftowych, zakładów chemicznych oraz zakładów WIFO z okresu II wojny światowej”.
Pociągi pełne tajemnic. Skarby, depozyty i gra o władzę / JERZY DELEKTA
W drugim tekście Jerzy Delekta bierze na warsztat końcówkę wojny, pociągi specjalne, transporty RSHA i mechanizmy ukrywania dóbr przez funkcjonariuszy III Rzeszy. Autor analizuje plany jazdy pociągów specjalnych, m.in. transport nr 44, którego zapis miał symbolicznie kojarzyć się z runami SS. W tle pojawiają się Heinrich Himmler, Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy, Eppstein, Bad Nauheim, kwatera Hitlera „Adlerhorst” w Ziegenbergu, Forbach, Schweinfurt, Trieberg, Villingen, Kornwestheim, Heilbronn, Neckarelz, Heidelberg i Frankfurt nad Menem.
Polskie insygnia koronacyjne. Czy były ukrywane we Włodzimierzu Wołyńskim? / MAREK MADEJ
Marek Madej wraca do jednej z najważniejszych polskich zagadek historycznych: losów insygniów koronacyjnych Rzeczypospolitej po pruskiej grabieży Skarbca Koronnego na Wawelu. Autor nie neguje ustaleń Mariana Morelowskiego i Karola Estreichera dotyczących pruskich dokumentów, ale wskazuje na wątpliwości związane z ich interpretacją oraz z dostępem do źródeł.
UFO w porcie Gdyni. Tajemnica z 1959 roku, która nie daje spokoju / JACEK W. BRZOZOWSKI
Jacek W. Brzozowski powraca do słynnego incydentu z portu w Gdyni ze stycznia 1959 roku, znanego z popularnych opowieści jako sprawa „UFO, które rozbiło się w basenie portowym”. Autor, znany z książki „Obręcz. Gdynia 1959”, konfrontuje dwie główne wersje wydarzeń: sensacyjną opowieść o niezidentyfikowanym obiekcie oraz pozornie racjonalne wyjaśnienie mówiące o meteorycie.
„Antyk w akcji” i niezwykła historia eksperta od przeszłości. Antoni Łęszczak / WYWIAD
Wywiad z Antonim Łęszczakiem przedstawia historyka, eksploratora, antykwariusza i jednego z założycieli Polskiego Towarzystwa Eksploracyjnego. Bohater rozmowy opowiada o fascynacji historią, badaniach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, kontaktach z eksploratorami z Dolnego Śląska, Kowar i Kamiennej Góry oraz realiach Polski Ludowej, w której dokumentowanie niemieckich fortyfikacji i kontakt z badaczami z RFN budziły zainteresowanie służb.
Kolej w Srebrnej Górze. Czy Niemcy chcieli wybudować tunele pod sowiogórskimi przełęczami? / TOMASZ RZECZYCKI
Tomasz Rzeczycki opisuje historię kolei w Srebrnej Górze jako opowieść o ambicjach gospodarczych, błędach projektowych, trudach budowy i powolnym upadku trasy. Punktem wyjścia jest XIX-wieczna potrzeba transportu węgla z kopalń noworudzkich do ośrodków przemysłu włókienniczego w rejonie Dzierżoniowa, Pieszyc i Bielawy. Już w 1866 roku pojawiła się koncepcja tunelu kolejowego pod Przełęczą Woliborską, ale ze względów finansowych zwyciężyły rozwiązania tańsze i mniej efektywne.
Wypadki w podziemiach. Srebrna Góra / TOMASZ RZECZYCKI
Drugi tekst Tomasza Rzeczyckiego o Srebrnej Górze ma ciemniejszy charakter. Autor analizuje legendy o rzekomych skrzyniach, które miały zostać zwiezione do Twierdzy Srebrnogórskiej przez oddziały SS tuż przed klęską III Rzeszy. Punktem wyjścia są powojenne doniesienia prasowe i tekst Wojciecha Nowaka „Srebrna Góra tylko dla twardych”, opublikowany 16 lipca 1982 roku w „Słowie Polskim”.
Wojna na papierze. Niemieckie dokumenty forteczne i wojskowe w archiwach Rosji / JAN WASILKIEWICZ
Jacek Jarosz opisuje lekki schron bojowy nr 8, jeden z zachowanych obiektów obrony Rygi nad Zatoką Ryską. Tekst jest kontynuacją wcześniejszego artykułu „Łotewskie schrony obrony Rygi” z numeru 3/2018 „Odkrywcy”. Autor przypomina, że spośród 14 schronów obrony Rygi zachowały się dwa ciężkie obiekty nr 1 i 2 oraz kilka lekkich, w tym nr 8, 11, 12, 13 i 14.
Księgarnia Odkrywcy. Nowości
Strony księgarni nie są artykułem publicystycznym, ale pełnią funkcję przewodnika po nowościach dla czytelników „Odkrywcy”. Wśród prezentowanych tytułów pojawiają się m.in. Zbigniew Gnat-Wieteska z książką „Generał Brygady Władysław Kulesza (24 III 1888–9–11 kwietnia 1940)”, Joseph Kabris i „Moje życie wśród ludożerców. Biały wódz Nuku Hivy”, Maciej Bartków z książką „Kryptonim »Wilczy szaniec«”, Adam Frątczak z publikacją „Pałac Minkowskie. Anatomia upadku” oraz Bing Chandler i „Współczesne lotnictwo wojskowe”.
Dobór tytułów dobrze odpowiada profilowi „Odkrywcy”: biografie polskich oficerów, Katyń, Bursztynowa Komnata, Wilczy Szaniec, historia pałaców i legend depozytowych, a także współczesne lotnictwo wojskowe. Strona zawiera również dane zamówieniowe Księgarni Odkrywcy: www.odk.pl, numery telefonów 42 631 10 97 i 42 630 71 41 oraz adres e-mail zamowienia@odk.pl
MUNDURY WOJSKOWE – PLAKAT
SKLEPIK „ODKRYWCY”
Jak zawsze nasz numer można znaleźć w każdym salonie Empik, Inmedio, Garmond, Relay, Ruch. Numery można również zdobyć w postaci e-wydania w serwisie e-Kiosk.pl.
Redaktor naczelny czasopisma "Odkrywca"
Redaktor miesięcznika „Odkrywca”
